DRUGA KOSOVSKA BITKA

 

Nepunih šest decenija posle prvog boja na Kosovu polju, hrišćanska i muslimanska vojska ponovo su na istom mestu odmerile snage. I dok je rezultat sukoba srpske i osmanske vojske na Vidovdan 1389. godine bio, modernim rečnikom rečeno – nerešen, ovog puta hrišćani su doživeli katastrofalan poraz.

Akindžije

Akindžije

Drugu kosovsku bitku su od 17. do 20. oktobra 1448. godine, vodile snage kraljevine Mađarske (ojačane vlaškim odredima) na čelu sa Janošem Hunjadijem, i vojska Turaka Osmanlija predvođena sultanom Muratom II. Uprkos velikim očekivanjima hrišćanskog sveta, i početnom uspehu kad su hrišćani vatrenim oružjem naneli teške gubitke Turcima, bitka se okončala potpunim slomom mađarskih snaga, čiji su se ostaci povukli u neredu, dok je sam Hunjadi napustio bojište u noći između 19. i 20. oktobra.

Veruje se da su osmanske snage u tom okržaju bile dvostruko brojnije (hrišćana je bilo oko 24.000), ali su i gubici Turaka bili dvostruko veći (34.000, prema 17.000 hrišćanskih).

 

ŠTA JE PRETHODILO

Ovom okršaju su prethodile tri velike bitke koje su u okviru „Duge vojne“ krstaši vodili protiv Osmanlija, u 1443. i 1444. godini. Turska vojska je, naime, u aprilu 1439. krenula na srpsku Despotovinu i u svojevrsnom „blic krigu“ osvojila je bezmalo celu: nešto duže su se održali samo Smederevo (palo u avgustu te godine) i Novo brdo (palo 1441.). Despot Đurađ Branković se sklonio u Ugarsku, ali nije odustao od povratka Despotovine, čak i kad su mu Turci okovali i oslepili oba sina.

Te 1442. godine, da bi motrili i ugrožavali Beograd i hrišćanske vojne pokrete, Turci su obnovili i proširili stari grad Žrnov na Avali. Tačnije, Srbi su planinu kod Beograda zvali Žrnovica, a ime Avala nastalo je od turskog imena tvrđave – Havala (smetnja). Čisto kao podsećanje: grad Žrnov srušio je kralj Aleksandar 1934. da bi na tom mestu podigao Meštrovićev spomenik Neznanom junaku.

Već sledeće, 1443,  godine okupila se koalicija sa idejom da Turke protera sa Balkana. Njen vojni komandant bio je Janoš Hunjadi. U jesen 1443. hrišćani su pobedili Turke kod Niša, a glavni junak bio je sultanov pouzdanik –Đurađ Kastriot Skenderbeg, koji je u toku bitke promenio stranu. Posle ove bitke, Skenderbeg je napustio tursku vojsku, vratio se u Albaniju i ponovo prihvatio hrišćanstvo.

 

Đurađ Kastriot

Đurađ Kastriot (1405. – 1468.), poznatiji kao Skenderbeg (od tur. İskender Bey) je bio borac protiv osmanskih osvajača i islamizacije, Srbin, kojeg su Albanci prisvojili kao svog nacionalnog heroja.

Kastriot(ić)i vode poreklo od starog srpskog bratstva Branilovića (Branila) iz Zete. Skenderbegov deda, Pavle Kastriot, doselio se u Janjinu u Epiru kao srpski kefalija. Skenderbegov otac, Ivan Kastriot, bio je knez Epira, koji je držao Mat, Kroju, Mirditu i Diber. Njegova majka, Vojislava, bila je princeza srpskog porekla iz porodice Tribalda (koji su došli iz oblasti današnje Makedonije) ili iz plemićke porodice Muzaka. Ivan Kastriot je bio među prvima koji se suprotstavio upadima Bajazita I, međutim, njegov otpor nije imao nikakav značajan efekat. Sultan ga je naterao da plaća danak, a da bi osigurao vernost plemića tih krajeva, Turci su odveli Đurđa zajedno sa njegovom braćom kao taoce.

 

Početkom decembra, pala je i Sofija. Onda je hrišćanska vojska krenula u povlačenje zbog zime, ali su Srbi – koji su drugim hrišćanskim snagama čuvali odstupnicu – ipak uspeli da savladaju Turke kod Kunovice (područje Suve planine). Bila je to najveća pobeda hrišćanskih snaga u ovom ratu. Ovaj vojni uspeh omogućio je da se srpska despotovina održi do 1459.

Bitka kod Varne

Bitka kod Varne

Osokoljeni prethodnim uspesima, sledeće godine hrišćani su krenuli ponovo na Turke, sa ambicijom da zauzmu Carigrad. Srbi im se, međutim, nisu priključili. U bici kod Varne, hrišćanske snage doživele su težak poraz, mađarski kralj Vladislav je poginuo, a Janoš Hunjadi se jedva spasao. Hunjadija je tokom prolaska kroz Vlašku zarobio Vlad II Drakul, zbog pljački i zločina koje su njegove trupe vršile, i pustio ga je tek kad je dobio visok otkup.

Kažu da je ovaj poraz hrišćanske vojske bio ključni i u potonjem padu Carigrada, 1453. Vizantijski car Jovan VIII Paleolog, koji je bio osmanski vazal i uprkos tome opremio dve lađe za blokadu Bosfora, a čiji je brat Konstantin Dragaš ostvario velike uspehe na Peloponezu, morao je da se izvinjava sultanu.

 

HUNJADIJEVA AMBICIJA

Ovaj uvod bio je potreban da bismo lakše shvatili okolnosti okršaja na Kosovu polju 1448. A ova bitka je sama po sebi bila plod Hunjadijeve ambicije da se osveti za poraz kod Varne. Hunjadi je dve godine ranije postavljen za „gubernatora Ugarske“, odnosno, dobio je namesništvo dok novi-stari kralj Ladislav Peti („Posmrče“) nije preuzeo presto.

Do same bitke je došlo usled Hunjadijeve procene da je pogodan trenutak da se Osmanlijama zada udarac i da se suzbiju sa Balkana. Sa tim ciljem se uputio ka Kosovu da bi se spojio sa Skenderbegovim snagama, posle čega je planiran zajednički pohod protiv Murata II.

 

Murat Drugi

Murat II (1404. – 1451.) je bio šesti turski sultan od 1421. do 1451. godine. On je praunuk svog imenjaka Murata, kojeg je Obilić ubio na Kosovu polju, unuk Bajazita, a sin Mehmeda Prvog, najstarijeg Bajazitovog sina koji je pobedio u građanskom ratu i pogubio svoju trojicu braće.

Jedna od njegovih supruga bila je srpska princeza Mara Branković. Murat II je 1444. odustao od svoje vladavine u ime dalje vladavine svoga sina Mehmeda (kasnije poznat kao Mehmed Osvajač) i povukao se u Magnesiju. Ugarska je ponovno, još iste godine, poslala svoju krstašku vojsku do Varne, ali je tamo bila potpuno potučena. Dve godine kasnije, Murat se vratio na presto. Za vreme 6 poslednjih godina svoje vladavine, Murat II je preduzeo više vojnih pohoda na Balkan. 1451. godine Murat II je umro kod Jedrena i bio je sahranjen u Bursi.

 

Kada bi znali gde ćemo pasti, seli bismo. Turski sultan je preduhitrio napadače i brzim napadom razbio mađarske snage, pre nego što su one uopšte uspele da se spoje sa svojim saveznicima.

U ovom pohodu nije učestvovao srpski despot Đurađ Branković, iako se bitka vodila na teritoriji Srbije. Despot je, kao i 1444. godine, procenio da je Osmansko carstvo suviše jako i da se ne treba zaletati. Zbog toga ga je Hunjadi smatrao neprijateljem i tokom svog pohoda se na tlu despotovine Srbije ponašao kao da se nalazi na neprijateljskoj teritoriji. Njegovi vojnici su pljačkali i palili, ostavljajući pustoš za sobom.

 

Đurađ Branković

Đurađ Branković Smederevac, srpski despot (rođ. 1377, vladao 1427—1456), drugi sin Vuka Brankovića i Mare, ćerke kneza Lazara. Nosio je ime po svecu (Đorđu Kapadokijskom), kao i njegov unuk Đorđe Branković, iako nisu imali isto prezime, već su se po imenima očeva prezivali jedan Vuković, a drugi Stefanović. Od vremena Mavra Orbinija (1601. godine), istorija njihovu porodicu naziva Brankovićima.

Tokom vladavine Stefana Lazarevića, Đurađ je bio druga ličnost Srbije. Stefan je umro bez potomstva u svojim pedesetim godinama, odredivši sina svoje sestre za naslednika. Đurađ je tada bio istih godina. Za razliku od Stefana, imao je mnogobrojnu porodicu. Ženio se dva puta, drugi put sa Irinom („prokletom“ Jerinom) Kantakuzin 1414. godine.

Umro je 24. decembra 1456. i sahranjen u svojoj zadužbini, danas nepostojećoj crkvi u selu Kriva Reka ispod Rudnika (mada nije sigurno da li se toponim Kriva reka odnosio na današnje selo ili na istoimenu rečicu).

 

Prva bitka na Kosovu

Prva bitka na Kosovu

Ali sve dođe na naplatu. Kao posledicu takvog ponašanja despot Đurađ ga je zarobio prilikom povlačenja sa Kosova, a od Mađara je zatražio veliki otkup na ime štete koju su pričinile Hunjadijeve snage.

Iako su Osmanlije od srpskog despota zahtevale da im preda Hunjadija, on je to odbio i kada je dogovorio otkup od 100.000 dukata sa Mađarima, pustio je Hunjadija iz zatočeništva. Ipak, njegovog sina Ladislava zadržao je još neko vreme u zatočeništvu.

 

TEŠKE POSLEDICE

Ovim mađarskim porazom, inače, praktično su okončani pokušaji da se Osmanlije proteraju sa Balkanskog poluostrva i posle njega, preostale hrišćanske države vodile su mahom defanzivne borbe sa Otomanskom imperijom. Iako je do svoje smrti 1456. Hunjadi ostvario još nekoliko velikih i značajnih pobeda nad Turcima.

Posle poraza Hunjadija na Kosovu, Đurađa Brankovića su katoličke zemlje oklevetale kao izdajnika, i ima teorija u istoriografiji da se mit o Brankoviću kao izdajniku uopšte ne tiče Vuka, već Đurađa. Navodno je prvu grešku u tom smislu napravio Mavro Orbini u „Kraljevstvu Slovena “ početkom 17. veka, a onda se ona širila posebno kroz narodnu sklonost mitovima i potrebu da se nađe krivac.

Kakva je ličnost bio Hunjadi – neka kao ilustracija posluži podatak da je posle oslobođenja iz Đurđevog sužanjstva izgladio razmirice u državi, a onda poveo „kaznenu ekspediciju“ protiv Đurađa, porazio ga i nametnuo veoma teške mirovne uslove.

 

Janoš Hunjadi

Janoš Hunjadi (1387. – 1456.) je bio tamiški župan, severinski ban, vojvoda Erdelja (od 1441.), kapetan Beograda (1444. -1446.) i namesnik (1446. – 1453.) Kraljevine Mađarske. Janoš Hunjadi (srp. Sibinjanin Janko, lat. Ioannes Corvinus) je bio otac Matije Korvina, jednog od najpoznatijih mađarskih kraljeva.

Prema srpskim i južnoslovenskim narodnim predanjima, Janoš je bio sin despota Stefana Lazarevića. Naime, u različitim varijantama, budimska, sibinjska odnosno grčka gospoda, zadivljena plemenitim despotovim izgledom, poželela su od njega poroda, i kao gostu mu podvela svoje kćeri. Tako su rođeni Janko i Jana, ili Janko i Rude, u drugoj varijanti. Jana ili Rude su majke Jankovog epskog sestrića Sekule, istorijskog Janoša Sekelja, bana Slavonije, koji je poginuo upravo u drugom boju na Kosovu 1448. godine. Arhaičan običaj gostinske obljube, koji je u osnovi ove teme, poslužio je da se izvede legendarna veza između srpske dinastije Nemanjića, ugarske krune i Brankovića: Nemanjići → knez Lazar (preko Milice, potomkinje kneza Vratka) → Visoki Stefan → Janko Sibinjanin → kralj Matijaš → Zmaj Ognjeni Vuk (tj. despot Vuk Grgurević, unuk Đurđa Brankovića).

U leto 1456. Hunjadi je primio odbranu Beograda. Tu je uspeo da odbije turske napade. Tri nedelje posle pobede, u okolini Beograda, pa tako i u kampu Hunjadijeve vojske, izbila je kuga kao posledica velikog broja nepokopanih leševa. I sam oboleo od kuge, Janoš Hunjadi je umro 11. avgusta 1456. godine u Zemunu. Docnije su Hunjadijevi ostaci premešteni u katedralu u Stolnom Beogradu (Sekešfehervar), pored ostataka njegovog starijeg brata.

 

Sam Hunjadi je ostavio trag i u srpskoj narodnoj tradiciji, koja ga poznaje kao Sibinjanin Janka, ali, ne – kula na Gardošu nije „Kula Sibinjanin Janka“, kako je neki zovu. To je Milenijumska kula, jedna od četiri koje su izgrađene na sve četiri strane sveta, na krajnjim granicama Carstva, u čast hiljadugodišnjice doseljavanja Mađara u Panoniju. Izgrađena je 1898. na temeljima drevne tvrđave Taurunum iz IX veka. Dakle, 440. godina posle pogibije Hunjadija. Jedino šta njega vezuje za taj prostor je – što je upravo na temeljima te drevne tvrđave on izdahnuo.

 

Važno je napomenuti da je Kosovo bilo poprište još jedne bitke, bitne za istoriju Srba. Verovatno u okolini Zvečana, 1369. su se sukobile vojske VukašinaUglješeMrnjavčevića sa jedne, i cara Uroša, kneza Lazara i NikoleAltomanovića sa druge strane.  Obračun – koji ja ubrajam u kategoriju „građanski rat“ – se završio pobedom braće Mrnjavčevića, koji su zarobili cara i primorali ga da Vukašinu da titulu kralja. Da nije bilo mnogo slavnijeg boja 20 godina kasnije, knez Lazar bi verovatno u istoriji ostao zapamćen kao izdajnik, jer je jednostavno povukao svoje trupe kada je utvrdio da je vojska braće Mrnjavčević mnogo jača i ostavio cara i Altomanovića na cedilu.

 


Foto: wikipedia

 

Facebook Comments
PODELI:

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *